Wanneer een samenleving slachtoffers van haar migratiebeleid vergeet, ondermijnt ze haar eigen legitimiteit, schrijft hoogleraar cultuursociologie Pascal Gielen. ‘Collectieve rituelen zijn nodig om de rechtsstaat in het reine met zichzelf te brengen.’ Hier volgen een aantal passages uit het artikel op MO*.
Wie herinnert zich Mawda nog? Vandaag zou ze negen zijn. Op 17 mei 2018 werd de tweejarige Koerdisch-Iraakse Mawda Shawri doodgeschoten door een politieagent op een snelweg nabij Bergen. Samen met haar ouders en andere migranten vluchtte ze richting Engeland. Tijdens de achtervolging werd een schot gelost. Het werd Mawda fataal. Wat volgde, maakte de tragedie nog schrijnender. Mawda’s ouders werden gearresteerd en kregen niet de gelegenheid om hun dochter nog één keer vast te houden. Amnesty International en de Liga voor Mensenrechten bekritiseerden het gebrek aan transparantie.
De dood van Mawda is niet los te zien van het Europese migratiebeleid. Een beleid dat grenzen hermetisch afsluit en migratie verder criminaliseert drijft vluchtelingen in de handen van mensenhandelaars. Door veilige routes te blokkeren, zwengelt Europa paradoxaal genoeg zelf de criminele ‘vluchtelingenindustrie’ aan. België volgt die koers, en heeft onder de nieuwe federale regering het migratiebeleid verstrengd.
Naast rigide regels voor gezinshereniging en een verhoogde nadruk op uitwijzingsbeleid, werd recent ook wettelijk vastgelegd dat het Europese agentschap Frontex voortaan actief mag opereren op ons grondgebied. Daarmee maakt België van ‘grensmanagement’ het leidende principe, eerder dan mensenrechtenbescherming.
De normalisering van Frontex-operaties binnen nationale grenzen bevestigt wat al langer aan de gang was: het uitzonderingsregime dat migranten buiten Europa trof, verschuift nu naar binnen, en ondermijnt geleidelijk de rechtsstaat zelf. Officieel belast met “grensbewaking”, patrouilleert het agentschap intussen niet alleen aan fysieke grenzen, maar ook langs juridische drempels.
Hoe dit werkt zagen we onlangs nog in de Verenigde Staten. Onder het voorwendsel van buitenlandse beleidsbevoegdheid weigerde Trump de terugkeer van Kilmar Abrego Garcia die ondanks een gerechtelijk verbod op uitzetting, zonder pardon werd gedeporteerd. Het etiket “illegaal” volstond om rechtsbescherming buiten werking te stellen, zelfs tegen het oordeel van het Hooggerechtshof in.
In Europa wordt die negatie van de rechtsstaat gemaskeerd door de uitzonderingstoestand letterlijk buiten haar grenzen te duwen, naar kampen in Libië of via deals met Turkije. Het is alsof de rechtsstaat het verlies van haar eigen fundamentele waarden niet onder ogen durft te zien en deze praktijken dan maar naar het buitenland verdringt. Wanneer die staat dan plots binnen haar eigen grenzen wordt geconfronteerd met de effecten van haar eigen beleid, zoals de dood van Mawda, rest haar weinig meer dan liegen, verhullen en ontkennen.
Dat ongemakkelijk geschipper is geen accident, maar een symptoom: het signaleert hoe een overheid in de context van nieuwe migratiemaatregelen ook haar eigen rechtsbeginselen verdringt. Mawda vergeten betekent dus niet alleen haar dood negeren; het symboliseert de erosie van het fundament waarop de rechtsstaat zelf rust.
Bron: MO*.